شمس الدين حافظ
47
ديوان حافظ ( انتشارات زوار ) ( فارسى )
قدما : از شمار دو چشم يكتن كم * وز حساب خرد هزاران بيش همه مىميرند ولى بسيارى از مردم زندگى نكرده مىميرند و در واقع سقط مىشوند ، به دنيا مىآيند و چندى مىلولند و نابود مىشوند . در اين ميان گاهى اشخاصى پيدا مىشوند كه به بشر و تاريخ و زندگى او زيبائى مىدهند . به قول يكى از بزرگان ، عمر بشر سه بعد دارد طول و عرض و عمق . چيزى كه مهمّ است و غالب مردم ناظر به آن نيستند عرض و عمق است ، طول آن چندان اهميت ندارد . بسيارى از اين مردم عرض و عمق زندگىشان صفر است ، اگر هزار سال هم زندگى كنند نان زيادى خوردهاند و حكم خزنده و چرندهاى را در ترازوى دنيا دارند و بعضى از آنها از جهت اثبات كه چيزى ندارند حكم مار و عقرب و حيوانات درنده و سبع را هم دارند ، حالا در اين ميان يك قزوينى و امثال آن بزرگوار نادراند . به طورى كه راديو خبر داده روز يكشنبه دانشگاه تهران تعطيل كرده و براى تشيع جنازهء مرحوم به مسجد سپهسالار رفتهاند « 1 » . ساعت 20 / 7 دقيقهء روز بعد يعنى روز يكشنبه هشتم خرداد 1328 عدهء كثيرى از علماء و دانشمندان و رجال و محترمين و عموم دانشجويان در مسجد سپهسالار حاضر مىشوند و جنازهء او را به روى شانه تا خيابان سيروس حمل مىكنند « 2 » . دستههاى گل بىحدّ از طرف دانشكدهها و مدارس بر او نثار مىكنند ، از بزرگان آقاى حكيمى ، آقاى سيد حسن تقىزاده و سايرين بودهاند . در همان روز در مجلس شوراى ملّى دكتر معظّمى پشت تريبون شرح عظمت ايشان را تذكر مىدهد . از تربيتشدگان و باريافتگان مرحوم قزوينى مبرزترين آنها عباس اقبال آشتيانى است كه از سالها قبل تا آخر عمر آن مرحوم مصاحب و همكار ايشان بودند . مرحوم قزوينى چند نفر را در سليقه علمى مىپسنديد يكى آقاى تقىزاده بود كه در واقع باز تربيتشده خود ايشان بود ، . بديع الزمان فروزانفر را مىپسنديد و فروزانفر هم استفاده زياد از ايشان مىبرد . بعضى جوانها را تشويق مىكرد و قريحهء آنها را مىپسنديد ، به اطلاعات و شامّهء لغوى دهخدا خيلى معتقد بود . اسماعيل مرآت ، آقاى شكوه الملك ، كلنل وزيرى ، دكتر مير ، دكتر رضانور و جمعى ديگر را هركدام به دليلى بسيار دوست مىداشت .
--> ( 1 ) . متن مندرج در اطلاعات 7 خرداد 1328 چنين است : « به مناسبت درگذشت علّامه ، شيخ محمّد خان قزوينى و تجليل آن دانشمند جليل القدر ، دانشگاه تهران فردا تعطيل خواهد بود و عموم استادان و دانشجويان ساعت 8 و نيم صبح در مسجد سپهسالار حضور خواهند يافت » . ( 2 ) . جنازهء آن مرحوم در جوار قبر ابو الفتوح رازى ، مجاور زاويهء حضرت عبد العظيم در رى به خاك سپرده شد .